"๙๕ ปี คอนกรีตบนสายน้ำ" : จากตำนานสะพานประวัติศาสตร์ในชุมชน สู่ละครชุมชน โดยเยาวชน

ลบ แก้ไข
"๙๕ ปี คอนกรีตบนสายน้ำ" : จากตำนานสะพานประวัติศาสตร์ในชุมชน สู่ละครชุมชน โดยเยาวชน

๙๕ ปี คอนกรีตบนสายน้ำ :
สะพานขาวทาชมภู ถ่ายเมื่อสร้างเสร็จใน พ.ศ.๒๔๖๒
๙๕ ปี คอนกรีตบนสายน้ำ :
สะพานขาวทาชมภูในปัจจุบัน
พื้นที่โดยรอบกำลังถูกปรับปรุงเป็นอุทยานประวัติศาสตร์ขนาดเล็ก

 
          "สะพานขาวนี้ งามแต้ๆนะ อ้ายลูน" - คำแก้ว
          "
แม่น งามแต้นัก, มันเป๋นสะพานที่เกิดจากความฮ่วมมือฮ่วมใจ๋ของชาวเหนือและชาวใต้ มันตึงงามแต้ๆ งามจนอ้ายเปรียบบ่ถูกว่างามเต้าอะหยัง" - ช่างลูน

         ป็นบทหนึ่งในบทละครชุมชนประกอบสื่อผสม เรื่อง "๙๕ ปี คอนกรีตบนสายน้ำ" ที่สร้างสรรค์โดยเยาวชนกลุ่ม "จ๊อกนี้สร้างสรรค์ แจ่งนั้นจ้าดดี" (หรือชื่อย่อน่ารักๆว่า "จ๊อกกะแจ่ง") โรงเรียนแม่ทาวิทยาคม อำเภอแม่ทา จังหวัดลำพูน ซึ่งสื่อได้ถึงคุณค่าของสะพานอันประวัติศาสตร์ในชุมชนของพวกเขา ซึ่งนับตั้งแต่สรา้งมาจวบทุกวันนี้ อายุรวมได้กว่า ๙๕ ปี..ผ่านร้อน ผ่านฝน ผ่านหนาว มานานเกือบศตรรษแล้ว

ประวัติสะพานขาวทาชมภูโดยสังเขป
          สะพานขาว
หรือ สะพานขาวทาชมภู ตั้งอยู่ที่บ้านทาชมภู หมู่ ๔ ตำบลทาปลาดุก อำเภอแม่ทา จังหวัดลำพูน, สะพานแห่งนี้เป็นสะพานทางรถไฟที่สร้างขึ้นข้ามลำแม่น้ำทา เมื่อสมัยทางรถไฟยังสร้างขึ้นมาไม่ถึงเชียงใหม่นั้น พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าบุรฉัตรไชยากร กรมพระกำแพงเพชรอัครโยธิน ทรงดำรงตำแหน่งเจ้ากรมรถไฟหลวง ควบคุมเป็นแม่งานก่อสร้างขุดอุโมงค์ขุนตาล จากฝั่งลำปางทะลุสู่ลำพูน  มีวิศวกรและกรรมกรร่วมงานก่อสร้างครั้งประวัติศาสตร์นี้มากมายหลายชนชาติ ทั้งกรรมกรไทย จีน คนเมืองเหนือ และชาวตะวันตก วิศวกรกรมรถไฟหลวง รวมจำนวนกว่านับพันคน โดยใช้เวลายาวนานกว่า ๑๑ ปี ใช้งบประมาณไปกว่า ๑,๓๖๒,๐๕๐ บาท
          เมื่อเสร็จสิ้นภาระหนัก ณ อุโมงค์ขุนตาล งานที่ท้าทายงานต่อมาของพระเจ้าบรมวงศ์เธอฯ กรมพระกำแพงเพชรอัครโยธินในการสร้างทางรถไฟเพื่อเชื่อมกรุงเทพมหานครกับเชียงใหม่ ก็คือลำน้ำทาที่กว้างขวาง จำเป็นต้องสร้างสะพานข้ามไป แต่เนื่องจากขณะนั้นเป็นช่วงสงครามโลกครั้งที่ ๑ ดังนั้นวัสดุและเครื่องมือช่างที่จะใช้จึงไม่เพียงพอต่อการสร้างสะพานที่ต้องการความคงทนแข็งแรง ทั้งเหล็กเส้นและเหล็กโครงไม่สามารถจะสั่งหาได้จากตลาดในยุโรป ดังนั้น ความจำเป็นก็คือต้องสร้างเป็นสะพานคอนกรีตเสริมเหล็ก ข้ามลำน้ำไป ถึงแม้ว่าคอนกรีตจะมีความแข็งแรงคงทนไม่เท่าสะพานเหล็กก็ตาม
 
๙๕ ปี คอนกรีตบนสายน้ำ :
ภาพการสร้างสะพานขาวทาชมภู เมื่อ พ.ศ. ๒๔๖๑
 
          ลักษณะทางสถาปัตยกรรมของสะพานแห่งนี้คือ เป็นสะพานทรงโค้งสองตอน ตอม่อและตัวสะพานเป็นคอนกรีตเสริมเหล็ก ใช้เทคนิคการก่อสร้างและวิศวกรรมจากตะวันตกโดยคำนึงถึงการรับน้ำหนักของรถไฟที่จะต้องวิ่งผ่าน จึงต้องคำนวณเรื่องโครงสร้างเป็นคอนกรีตเสริมเหล็กให้รับน้ำหนักให้ได้มากกว่า ๑๕ ตัน ใช้เวลาสร้างอยู่ราวปีหนึ่งก็แล้วเสร็จใน พ.ศ. ๒๔๖๒ ซึ่งระหว่างการสร้างก็เกิดอุปสรรคมาก นอกจากเรื่องวัสดุอุปกรณ์แล้ว ไม่ว่าจะเป็นปัญหาน้ำหลาก และซุงจากการทำอุตสาหกรรมไม้ที่เริ่มเข้ามาในภาคเหนือและล่องมาตามลำน้ำเข้ามาติดในบริเวณก่อสร้างเป็นจำนวนมาก ต้องใช้ช้างฉุดลากออก และปัญหาเรื่องสงครามที่ต้องใช้ความระมัดระวังอย่างยิ่ง ครั้นเมื่อได้สร้างเสร็จสมบูรณ์แล้วก็ให้ทาสีเป็นสีขาว คงอยู่ต่อมาในนามของ "สะพานขาวทาชมภู"
        นอกจากนี้ในสมัยสงครามโลกครั้งที่สอง เมื่อกองทัพบินอังกฤษได้มาทิ้งระเบิดทำลายจุดยุทธศาสตร์สำคัญต่างๆ ทำให้ชาวบ้านใกล้เคียงในบริเวณนั้นได้ร่วมใจกันทาสีดำอำพรางมิให้เครื่องบินฝ่ายพันธมิตรเห็น  ประกอบกับการออกแบบโครงสร้างทางสถาปัตยกรรมที่ชาญฉลาด ของพระเจ้าบรมวงศ์เธอฯ กรมพระกำแพงเพชรอัครโยธิน และเหล่าทหารช่างในกรมรถไฟหลวง ทำให้สะพานขาวทาชมภูสามารถอยู่ยืนยงมาจนถึงปัจจุบันอย่างอะเคื้อน่าเกรงขาม เป็นระยะเวลากว่า ๙๕ ปี

ละครชุมชน เรื่อง "๙๕ ปี คอนกรีตบนสายน้ำ"
          จากการที่กลุ่มละครชุมชนกั๊บไฟ (Gabfai community theatre Group) องค์กรอิสระที่ทำงานด้านสื่อสร้างสรรค์ในเชียงใหม่และพื้นที่โดยรอบ ได้เปิดโอกาสให้เยาวชนจากกลุ่มพื้นที่สร้างสรรค์ภาคเหนือ หรือที่รู้จักในนาม "ข่วงนี้...ดีแต้" สามพื้นที่ คือ อ.แม่ทา จ.ลำพูน, อ.แม่สะเรียง จ.แม่ฮ่องสอน และ อ.เวียงแหง จ.เชียงใหม่ ได้เข้าศึกษาอบรมทักษะละครชุมชนสำหรับเยาวชน เยาวชนทั้งสามกลุ่มพื้นที่ ต่างได้สร้างสรรค์ผลงานของตนเอง และนำไปเผยแพร่ในชุมชนของตน โดย อ.เวียงแหง ได้เสนอตำนานความเป็นมาของ "แม่น้ำแตง" ในชุมชนของพวกเขา ทางด้าน อ.แม่สะเรียง ได้สร้างสรรค์ละคร "ตำนานพระธาตุสี่จอม" ได้อย่างน่าสนใจ ในขณะที่ อ.แม่ทา ได้สร้างสรรค์ละครชุมชนประกอบสื่อผสม เรื่อง "๙๕ ปี คอนกรีตบนสา่ยน้ำ" เพื่อเผยแพร่ความเป็นมาของสะพานประวัติศาสตร์ในพื้นที่
         นายคณปกรณ์ จันทร์สมบูรณ์ ชั้น ม.๕ โรงเรียนแม่ทาวิทยาคม ในฐานะเยาวชนแกนนำกลุ่ม "จ๊อกนี้สร้างสรรค์ แจ่งนั้นจ้าดดี" และผู้เขียนบท กำกับละคร และรับบทบาท "พระเจ้าบรมวงศ์เธอฯ กรมพระกำแพงเพชรอัครโยธิน" ได้กล่าวว่า
          "...เราอยากให้สะพานแห่งนี้เป็นที่รูัจักของคนภายนอกมากขึ้น และอยากให้ชาวบ้านโดยรอบเห็นคุณค่าของสถานที่นี้มากเหมือนกับที่รุ่นก่อนๆเคยเป็นและรัก, ใครที่เคยเดินทางทางรถไฟขึ้นมาเชียงใหม่ เมื่อผ่านอุโมงค์ขุนตาลแล้วก็คงจะเห็นสะพานขาวนี้ แต่เพียงแวบๆ เพราะรถไฟคงจะแล่นเร็วมาก และหากไม่บอก ก็คงไม่มีใครทราบว่าสถานที่แห่งนี้เป็นสถานที่ประวัติศาสตร์ที่มีความเป็นมาน่าสนใจแค่ไหน"
๙๕ ปี คอนกรีตบนสายน้ำ :
โปสเตอร์ประชาสัมพันธ์ละคร "๙๕ ปี คอนกรีตบนสายน้ำ" โดยกลุ่มละครชุมชนกั๊บไฟ

          สำหรับละครเรื่อง "๙๕ ปี คอนกรีตบนสายน้ำ" นี้ จับบทตั้งแต่เมื่อพระเจ้าบรมวงศ์เธอฯ กรมพระกำแพงเพชรอัครโยธิน ทรงรับสั่งให้ย้ายค่ายทหารช่างมาปลงของวางที่พักใหม่ที่ริมแม่น้ำทา เพื่อเตรียมการในการสร้างสะพานข้ามลำน้ำ โดยอยู่ภายใต้ความสนใจของชาวบ้าน เช่นเดียวกับ "ช่างลูน" ชาวบ้านที่มีฝีมือในเชิงช่าง, "คำแก้ว" หญิงสาวน่าตาสะสวย และ "บุญ" เกลอสนิทของช่างลูน ในการนี้ช่างลูนได้เห็นความสำคัญของการเชื่อมกรุงเทพกับเชียงใหม่ และอยากเป็นส่วนหนึ่งในการทำการนี้ให้สำเร็จ จึงร่วมกันกับบุญ พาชาวบ้านอาสาส่วนหนึ่งเข้าไปช่วยทหารช่างในกรมของพระเจ้าบรมวงศ์เธอฯ กรมพระกำแพงเพชรอัครโยธิน ในการก่อสร้างสะพานขาวทาชมภูและให้คำปรึกษาในฐานะคนพื้นที่ ขณะที่สร้างก็ประสบอุปสรรค เช่น การถูกทิ้งระเบิด ซึ่งด้วยความเคารพภักดีของช่างลูนที่เข้าช่วยเหลือพระเจ้าบรมวงศ์เธอฯ กรมพระกำแพงเพชรอัครโยธิน ให้พ้นจากระเบิด ทำให้ช่างลูนบาดเจ็บหนัก และต้องพักฟื้นเป็นเวลากว่าหลายเดือน จนการสร้างสะพานขาวทาชมภูดำเนินไปจนเสร็จสิ้น และทหารช่างกรมรถไฟหลวงได้ก่อสร้างทางรถไฟเชื่อมไปถึงเชียงใหม่ได้สำเร็จในที่สุด จึงเป็นความภาคภูมิใจส่วนหนึ่งของชาวบ้านในเขตทาชมภูและหมู่บ้านโดยรอบที่เป็นส่วนหนึ่งในการสร้างสะพานแห่งนี้

          ต่ทั้งนี้ นายคณปกรณ์ จันทร์สมบูรณ์ ได้ให้ข้อมูลว่า
          "...คือละครอย่างนี้เป็นละครอิงประวัติศาสตร์ จะบิดเบือนมากไปก็ไม่ดี แต่ไม่แทรกอะไรให้น่าสนใจก็ไม่ได้ อย่างช่างลูนนี่จริงๆเป็นตัวละครสมมติที่สร้างขึ้นเพื่อให้ดำเนินเรื่องได้สะดวก แล้วก็มีน้องคำแก้วโผล่มาให้มีบทเข้าพระนางน่ารักๆบ้าง ....ตัวละครที่มีตัวตนอยู่จริงๆก็เห็นจะเป็นท่านกรมพระกำแพงเพชรอัครโยธินเท่านั้น ซึ่งผู้รับบท คือผมเองนั้น ค่อนข้างจะหนักใจบ้าง เพราะเกรงจะเป็นการหมิ่นพระเกียรติท่าน ก็พยายามหาข้อมูลให้ตรงกับความเป็นจริงมากที่สุด...
           สำหรับเหตุการณ์บางตอน ก็อาจมีความจำเป็นที่จะต้องปรับปรุงเปลี่ยนแปลงบ้าง แต่ก็พยายามไม่ให้ผิดไปจากแก่นของเรื่องเดิม
"
 
 ๙๕ ปี คอนกรีตบนสายน้ำ :
นักแสดงจากละครชุมชนโดยเยาวชน เรื่อง "๙๕ ปี คอนกรีตบนสายน้ำ"

          ะครชุมชนเรื่องนี้ ขั้นแรกได้ถูกเผยแพร่ในชุมชน ๕ ธันวา ถนนวัวลาย ตำบลหายยา อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่ ในช่วงของการเผยแพร่ในการอบรมทักษะละครชุมชนโดยกลุ่มละครชุมชนกั๊บไฟ โดยที่ไม่มีวัสดุอุปกรณ์ หรือชุดเสื้อผ้าอะไรพิเศษเพิ่มเติมเลย นักแสดงตีบทบาทและใช้อุปกรณ์ประกอบฉาก เสียง เท่าที่จะหาได้ ก็ได้รับการตอบรับและคำชื่นชมจากชาวบ้านเป็นอันดี
๙๕ ปี คอนกรีตบนสายน้ำ :     ๙๕ ปี คอนกรีตบนสายน้ำ :
การเผยแพร่ครั้งแรกหลังจากอบรมทักษะละครชุมชน 
 
 

          รั้นต่อมาเยาวชนในกลุ่มได้มีความคิดที่จะต่อยอดนำละครเรื่องนี้มาแสดงในโรงเรียนแม่ทาวิทยาคม โดยปรับปรุงให้เป็นการแสดงประกอบสื่อผสม โดยใช้เวทีแบบอิสระ และฉายภาพประกอบขึ้นจอโปรเจ็คเตอร์ ให้เสียงประกอบอย่างน่าสนใจ และในการนี้ยังได้พากลุ่มละครชุมชนกั๊บไฟไปชมสถานที่จริงอันเป็นสถานที่ประวัติศาสตร์ และเมื่อวันที่ ๓๑ มกราคม พ.ศ.๒๕๕๘ ที่ผ่านมา ในงาน "ข่วงหลวงนี้..ดีแต้ ครั้งที่ ๒" ณ ลานพระบรมราชานุสาวรีย์สามกษัตริย์ จังหวัดเชียงใหม่ กลุ่ม "จ๊อกนี้สร้างสรรค์ แจ่งนั้นจ้าดดี" ยังได้นำละครสื่อผสมเรื่องนี้ไปแสดงในเวทีการแสดงบริเวณหน้าอาคารพิพิธภัณฑ์พื้นถิ่นล้านนา (ศาลแขวงเก่าเชียงใหม่) ในงาน "ข่วงหลวงนี้..ดีแต้ ครั้งที่ ๒" อีกด้วย

๙๕ ปี คอนกรีตบนสายน้ำ :
 
       ารสร้างสรรค์สื่อละครชุมชนของเยาวชนอำเภอแม่ทาในครั้งนี้ ได้รับการสนับสนุนจากครูอาจารย์ บุคลากร โรงเรียนแม่ทาวิทยาคม รวมถึงกลุ่มละครชุมชนกั๊บไฟ ที่ได้เห็นถึงความสำคัญของการทำงานเยาวชน และการสร้างสื่อที่ดี เพื่อเป็นสื่อสร้างสรรค์เพื่อสังคม ที่นอกจากจะสนุกสนานให้ความเพลิดเพลินแก่ผู้ชมได้แล้ว ยังทำให้ผู้ชมเกิดความตระหนักถึงความสำคัญของมรดกในชุมชน ไม่ว่าจะเป็นวัฒนธรรมประเพณี ภาษา หรือรวมไปจนกระทั่งสถาปัตยกรรม ซึ่งในแต่ละพื้นที่ย่อมมีอัตลักษณ์เป็นของตนเอง อันอาจเรียกได้ว่า "ของดีในชุมชน" อันเป็นสิ่งที่คนในชุมชนจะต้องให้ความสำคัญและอนุรักษ์ ดังที่เยาวชนกลุ่ม "จ๊อกนี้สร้างสรรค์ แจ่งนั้นจ้าดดี" ได้สรุปให้ข้อคิดไว้ว่า
         "...เมื่อเวลาผ่านไป วัฒนธรรมย่อมมีความเปลี่ยนแปลง โดยเฉพาะสิ่งที่เป็นรูปธรรมย่อมถูกทำลายได้ง่ายกว่า เราได้ข่าว (แว่วๆ) มาว่า สะพานขาวทาชมภูกำลังจะถูกปรับปรุง..ไม่แน่ใจว่าจะเป็นทางโครงสร้าง ให้เกิดความปลอดภัยทางการคมนาคมมากขึ้น และจะมีการทำสีใหม่ เมื่อเราฉุกคิดถึงตรงนี้ขึ้นมา ก็เลยอยากจะทำเกี่ยวกับเรื่องนี้ เพราะยังไม่อยากให้ผู้ใหญ่ทำอะไรที่เกินกว่าการ 'ปรับปรุง' แต่ไป 'เปลี่ยนแปลง' ให้คุณค่าและเอกลักษณ์เดิมนั้นเสียไป"


๙๕ ปี คอนกรีตบนสายน้ำ :
๙๕ ปี คอนกรีตบนสายน้ำ :
นักแสดงจากละครชุมชน "๙๕ ปี คอนกรีตบนสายน้ำ"
กับ ครูที่ปรึกษากลุ่ม "จ๊อกนี้สร้างสรรค์ แจ่งนั้นจ้าดดี"
กลุ่มละครชุมชนกั๊บไฟ นักละครชาวอเมริกัน และอาจารย์คณะนิเทศศาสตร์ มหาวิทยาลัยแม่โจ้
ณ สะพานขาวทาชมภู ต.ทาปลาดุก อ.แม่ทา จ.ลำพูน



 
 



loading...


โดย คณปกรณ์ จันทร์สมบูรณ์ ดูบทความของฉันทั้งหมดที่นี่
วันที่ 28 ก.พ. 58 14:23 น.
เนื้อหานี้เปิดอ่านแล้ว 480 ครั้ง

แชร์หน้านี้

ความคิดเห็นทั้งหมด (เปิดดู 480 ครั้ง ตอบ 0 ครั้ง)

แสดงความคิดเห็นของท่านที่นี่


เรื่องที่เกี่ยวข้อง

เรื่องล่าสุด




advertisement