สำนักวิชา กับ คณะ ต่างกันอย่างไร

เมื่อกล่าวถึงมหาวิทยาลัย หลายคนจะคุ้นเคยกับกลุ่มองค์กรทางการศึกษาภายในมหาวิทยาลัยที่เรียกกันติดปากว่า "คณะ" ซึ่งเป็นกลุ่มของหลักสูตรการศึกษาที่มหาวิทยาลัยส่วนใหญ่ในประเทศไทยใช้เป็นหน่วยในการจัดกลุ่มหลักสูตรแต่ในปัจจุบันนั้น ในบางมหาวิทยาลัยได้ใช้ "สำนักวิชา" แทนคำว่าคณะในการจัดกลุ่มของหลักสูตร ซึ่งสำหรับบางคนที่ได้ยินหรือได้พบเห็น อาจคิดไปร้อยแปดพันเก้าว่า "แล้วมันต่างจากคณะอย่างไร" ในขณะที่บางคนก็คิดไปไกลถึงขนาดที่ว่า "มหาวิทยาลัยเค้าบ้าหนังจีนประเภทกำลังภายในหรือเปล่า" หรือบางคนก็เลยเถิดถึงขนาดที่ว่า "สำนักวิชาก็คือภาควิชาที่ยังไม่ได้รับการรับรองหลักสูตรให้เป็นคณะ" ว่ากันไปโน่นเลย วันนี้เราจะมาดูความหมายและความแตกต่าง ขององค์กรทางการศึกษาภายในมหาวิทยาลัยทั้ง 2 องค์กรนี้กันครับ

Wikipedia ได้ให้ความหมายของคำว่า คณะ และ สำนักวิชาไว้ดังนี้ครับ

"คณะวิชา" หรือเรียกโดยย่อว่า "คณะ" เป็นองค์กรในสถาบันอุดมศึกษาที่มีหน้าที่จัดการเรียนการสอนและให้บริการความรู้เกี่ยวกับวิชาการสาขาที่อยู่ในประเภทเดียวกัน เช่น คณะนิติศาสตร์ คณะอักษรศาสตร์ มีหัวหน้าองค์กรเรียก "คณบดี" บางแห่งเรียก "สำนักวิชา" "สาขาวิชา" หรือ "วิทยาลัย" แทน เช่น วิทยาลัยธุรกิจ

     จากบทความข้างต้น จะเห็นได้ว่าระหว่างคำว่า "สำนักวิชา"และคำว่า"คณะ"มีศักดิ์และสิทธิเท่าเทียมและเสมอภาคกัน ต่อไปเราจะมาอธิบายถึงความแตกต่างภายในของคำ 2 คำนี้กันนะครับ

สำนักวิชา (Academic School) จะเป็นการจัดลำดับสาขาวิชาที่มีการเรียนการสอนที่คล้ายคลึงกันโดยไม่คำนึงถึงชื่อของปริญญา ซึ่งผมขอยกตัวอย่าง "สำนักวิชาเทคโนโลยีสารสนเทศ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง" นะครับ

สำนักวิชาเทคโนโลยีสารสนเทศ จะมีสาขาวิชาและชื่อของปริญญาดังนี้

1. การจัดการเทคโนโลยีสารสนเทศ                (วทบ.การจัดการเทคโนโลยีสารสนเทศ)
2. วิศวกรรมซอฟแวร์                                   (วทบ.วิศวกรรมซอฟแวร์)
3. วิศวกรรมการสื่อสารและสารสนเทศ             (วศบ.วิศวกรรมการสื่อสารและสารสนเทศ)
4. วิศวกรรมคอมพิวเตอร์        (วศบ.วิศวกรรมคอมพิวเตอร์)
5. เทคโนโลยีมัลติมีเดียและการสร้างภาพเคลื่อนไหว (วทบ.เทคโนโลยีมัลติมีเดียและการสร้างภาพเคลื่อนไหว)
6. วิทยาการคอมพิวเตอร์        (วทบ.วิทยาการคอมพิวเตอร์)


จะสังเกตได้ว่าจากการจัดกลุ่มดังกล่าว ในแต่ละสาขาวิชาจะมีระบบการเรียนการสอนที่คล้ายคลึงกัน แต่ชื่อของปริญญาที่จะได้รับนั้นต่างกัน


คราวนี้เราจะมาดูองค์กรการศึกษาในมหาวิทยาลัยที่เรียกกันว่า "คณะ" กันบ้างครับ

คณะ คือ การรวมเอาสาขาวิชาที่มีความเหมือนกัน ในแง่ของปริญญามารวมกันไว้ โดยที่การเรียนการสอนภายในสาขาวิชาแต่ละสาขานั้น ไม่จำเป็นที่จะต้องมีความคล้ายคลึงกัน ซึ่งผมจะขอยกตัวอย่างให้ดู 2 มหาวิทยาลัยนะครับ

คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ มีสาขาวิชาดังนี้

1. วิศวกรรมโยธา     (วศบ.วิศวกรรมโยธา)
2. วิศวกรรมไฟฟ้า    (วศบฺ.วิศวกรรมไฟฟ้า)
3. วิศวกรรมสิ่งแวดล้อม (วศบ.วิศวกรรมสิ่งแวดล้อม)
4. วิศวกรรมคอมพิวเตอร์ (วศบ.วิศวกรรมคอมพิวเตอร์)
5. วิศวกรรมเหมืองแร่ (วศบ.วิศวกรรมเหมืองแร่)
6. วิศวกรรมเครื่องกล (วศบ.วิศวกรรมเครื่องกล)
7. วิศวกรรมอุตสาหการ (วศบ.วิศวกรรมอุตสาหการ)
8. หลักสูตรโครงการจัดตั้งภาควิชาวิศวกรรมเกษตร (ยังไม่มีการกำหนดชื่อปริญญา)***
*** อ้างอิงจากเว็ปไซค์ของภาควิชา

คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

1. วิศวกรรมไฟฟ้า   (วศบ.วิศวกรรมไฟฟ้า)
2. วิศวกรรมคอมพิวเตอร์  (วศบ.วิศวกรรมคอมพิวเตอร์)
3. วิศวกรรมอุตสาหการ   (วศบ.วิศวกรรมอุตสาหการ)
4. วิศวกรรมโยธา   (วศบ.วิศวกรรมโยธา)
5. วิศวกรรมเครื่องกล  (วศบ.วิศวกรรมเครื่องกล)
6. วิศวกรรมเคมี   (วศบ.วิศวกรรมเคมี)

จากตัวอย่างของมหาวิทยาลยที่ได้หยิบยกขึ้นมาทั้ง 2 แห่งนั้นจะสังเกตเห็นได้ว่า ในองค์กรทางการศึกษาที่เรียกว่า "คณะ" นั้น จะมีการจัดกลุ่มโดยอาศัยประเภทของปริญญาเป็นเกณฑ์ แต่การเรียนการสอนในแต่ละสาขาวิชานั้นอาจไม่คล้ายคลึงกันทั้งหมด

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------
เปรียบเทียบ
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------

คราวนี้เราจะมาเปรียบเทียบถึงความแตกต่างภายในระหว่าง "สำนักวิชา" กับ "คณะ" กันนะครับ

     จากตัวอย่างทั้งหมดที่ผมได้หยิบยกขึ้นมานั้น จะเห็นได้ว่ามีการจัดกลุ่มภายในองค์กรทางการศึกษาทั้ง 2 องค์กรแตกต่างกัน โดยที่มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวงได้จัดให้สาขาวิชาวิศวกรรมคอมพิวเตอร์ไปขึ้นตรงกับสำนักวิชาเทคโนโลยีสารสนเทศ ซึ่งมีการเรียนการสอนแต่ละหลักสูตรภายในสำนักวิชาที่คล้ายคลึงกัน แต่ในมหาวิทยาลัยเชียงใหม่และมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์นั้น ได้จัดให้วิศวกรรมคอมพิวเตอร์ไปขึ้นตรงกับคณะวิศวกรรมศาสตร์ ซึ่งการเรียนการสอนของหลักสูตรภายในคณะที่แตกต่างกัน เพียงแต่ใช้ประเภทของปริญญาในแต่ละหลักสูตรที่เหมือนกันเท่านั้น (คือ วิศวกรรมศาสตร์บัณฑิต) นี่คือข้อแตกต่างระหว่างคำว่า "สำนักวิชา" กับคำว่า "คณะ" ครับผม

มหาวิทยาลัยภายในประเทศไทยที่ใช้ "สำนักวิชา"

1. มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง
2. มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี
3. มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์
4. จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (มีทั้งคณะกับอีก 1 สำนักวิชา คือ สำนักวิชาวิทยาศาสตร์การกีฬา)

สุดท้ายนี้ไม่ว่ามหาวิทยาลัยจะเรียกองค์กรทางการศึกษาว่าอย่างไรหรือมีหลักสูตรรูปแบบใดนั้นไม่สำคัญ  สำคัญอยู่ที่ว่าคุณได้อะไรบ้างจากการที่คุณได้เข้าไปศึกษา ณ.มหาวิทยาลัย/หลักสูตรนั้นๆ และคุณได้จริงจังและเต็มที่กับการศึกษาเล่าเรียนหรือไม่ เพราะไม่ว่าคุณจะจบมาจากสถาบันใดหรือหลักสูตรใดก็ตาม หากคุณไม่นำความรู้ที่ได้จากการศึกษาเล่าเรียนไปใช้ให้เกิดประโยชน์หรือคุณนำความรู้ที่ได้นั้นมาประยุกต์ใช้กับชีวิตประจำวัน/การทำงานไม่ได้ แล้วใบปริญญาบัตรที่คุณได้รับมาจะมีความสำคัญอย่างไรกันเล่า

ข้อมูลจาก เด็กดีด็อทคอม