พระพุทธรูปสมัยสุโขทัย

ลบ แก้ไข

พระพุทธรูปสมัยสุโขทัย

พระพุทธรูปสมัยสุโขทัย  (พุทธศตวรรษที่  19-20 )

 

            สมัยสุโขทัย  อยู่ในช่วงพุทธศตวรรษที่  19-20  อาณาจักรสุโขทัยเป็นอาณาจักรที่อยู่ทางภาคกลางตอนบน  หรือภาคเหนือตอนล่าง  มีศูนย์กลางอยู่ที่ เมืองสุโขทัย หากพิจารณาดูประวัติศาสตร์ของอาณาจักรสุโขทัยโดยภาพรวมแล้วจะพบว่าอาณาจักรสุโขทัย  เป็นอาณาจักรที่สงบร่มเย็น  ประชาชนกินดีอยู่ดี  มีฐานะทางเศรษฐกิจดี  อุดมสมบูรณ์ไปด้วยทรัพยากรทางธรรมชาติ  ถึงแม้ว่าในช่วงต้นสมัย  ซึ่งเป็นช่วงที่กอบกู้เอกราชจากข้าศึก เป็นช่วงหัวเรี่ยวหัวต่อ  จะมีการสงครามมาเกี่ยวข้องอยู่บ่อยครั้ง   แต่พอมาถึงสมัยของพ่อขุนรามคำแหงมหาราชแล้วบ้านเมืองอยู่ในภาวะสันติสุข  เนื่องจากพระองค์ทรงดื่มน้ำร่วมสาบานเป็นพระสหายกันกับพระเจ้าเม็งรายกษัตริย์แห่งอาณาจักรล้านนา  พระยางำเมือง กษัตริย์แห่งอาณาจักรพะเยา ทรงทำนุบำรุงพระพุทธศาสนาอย่างเต็มที่  จนมาถึง สมัยของพระธรรมราชาที่  1หรือที่รู้จักกันดีว่า  พระเจ้าลิไท   ทรงมีความเลื่อมใสในพระพุทธศาสนามาก ถึงกับทรงออกผนวชเป็นพระภิกษุในพระพุทธศาสนา  ทรงเล่าเรียนศึกษาหลักธรรมคำสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า  จนแตกฉาน  และได้ทรงนิพนธ์หนังสือเล่มหนึ่ง  ซึ่งถือว่าเป็นวิทยานิพนธ์เล่มแรกในเมืองไทยเลยก็ว่าได้   หนังสือเล่มนี้มีชื่อว่า  เตภูมิกถาหรือไตรภูมิพระร่วงนั่นเอง

           

จะเห็นได้ว่าพระมหากษัตริย์ทรงทำการทำนุบำรุงพระพุทธศาสนาเป็นอย่างดี   และบ้านเมืองไม่ค่อยมีการสงครามมากนักบ้านเมืองสงบร่มเย็นเป็นสุข  จึงทำให้สกุลช่างสุโขทัยมีเวลาถ่ายทอดอุดมคติ ผ่านทางการสร้างพระพุทธรูปได้อย่างเต็มที่  สร้างสรรค์งานด้วยจิตวิญญาณ  ที่มีความเลื่อมใสศรัทธาในพระพุทธศาสนาอย่างแรงกล้าจึงทำให้พระพุทธรูปสมัยนี้มีลักษณะเฉพาะตัวมีความวิจิตรงดงามมาก  พระพุทธรูปในสมัยนี้เป็นที่ยกย่องทั่วไปว่า เป็นพระพุทธรูปที่สวยสดงดงามมากที่ในประเทศไทย  เช่น  พระพุทธชินราช    พระพุทธรูปปางมารวิชัย  ประดิษฐานอยู่ที่วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ   จังหวัดพิษณุโลก  เป็นต้น

 

            นักโบราณคดีได้ทำการแบ่งแยกพระพุทธรูปสมัยสุโขทัยออกเป็น 5  หมวด  ตามลักษณะที่ค้นพบ  ดังนี้คือ

 

            1.  หมวดใหญ่  มีลักษณะที่สำคัญที่ปรากฏพอประมวลได้คือ  พระพักตร์เป็นรูปไข่  พระรัศมีเป็นแบบเปลวเพลิง  ขมวดพระเกสาเล็กแหลม  พระขนงโก่ง  บางครั้งเป็นจุดแหลมกลางพระนลาฏ   พระนาสิกงุ้ม  ไม่มีไรพระศก  พระโอษฐ์บางเล็ก  มีปลายนิ้วพระหัตถ์ทั้ง 4  ไม่เสมอกัน  พระหนุเป็นปมมีเปลวชายจีวรยาวถึงพระนาภีทำเป็นลายเขี้ยวตะขาบ มีรอยขีดบนพระศอ   ไหวง่าย  งามสง่า  ฐานเป็นหน้ากระดานเรียบไม่มีบัวรองรับ  มักนั่งขัดสมาธิราบ

 

            2. หมวดกำแพงเพชร   มีลักษณะโดยทั่วไปเหมือนในหมวดใหญ่  แต่มีลักษณะของวงพระพักตร์ตอนบนจะกว้างกว่าตอนล่างมากอย่างสังเกตเห็นได้ชัด พบที่จังหวัดกำแพงเพชร

 

            3. หมวดพระพุทธชินราช มีลักษณะที่สำคัญที่ปรากฏพอประมวลได้คือ  พระพักตร์รูปไข่  มีเปลวบนยอดพระเกตุค่อนข้างสูงกว่าหมวดใหญ่มาก  พระพักตร์ค่อนข้างกลม   นิ้วพระหัตถ์ทั้ง 4  ยาวเสมอกัน  บางครั้งมีฐานบัวรองด้วย

            4. หมวดพิษณุโลกชั้นหลัง  มีลักษณะทรวดทรงยาว  ดูไม่มีชีวิตจิตใจ  จีวรมีลักษณะแข็ง ชายจีวรมักทำเป็นรองอ ๆ เหมือนกับขมวดม้วนของชายผ้า    ส่วนใหญ่มักทำเป็นพระยืนสร้างขึ้นหลังจากที่สุโขทัยตกเป็นเมืองขึ้นของอยุธยาแล้ว

 

            5. หมวดเบ็ดเตล็ดหรือหมวดวัดตะกวน  หมวดนี้มีลักษณะเป็นแบบผสมคือ  การผสมระหว่างศิลปะแบบเชียงแสน  แบบลังกา  และแบบสุโขทัยเข้าด้วยกัน มีลักษณะที่สำคัญที่ปรากฏพอประมวลได้คือ พระพักตร์กลม  มีรัศมีแบบลังกา บางองค์มีชายผ้าสังฆาฏิสั้น  พระนลาฏแคบ

           

จากลักษณะของพระพุทธรูปดังกล่าวข้างต้นสามารถประมวลสรุปเป็นลักษณะที่สำคัญ  โดยภาพรวมดังนี้คือ   พระพักตร์เป็นรูปไข่  พระเกตุมาลาเป็นเปลวรัศมี  ขมวดพระเกสาเล็กเป็นวงก้นหอย  พระกรรณยาว  พระขนงโก่ง  พระหนุเป็นปม   พระนาสิกงุ้ม  พระโอษฐ์เล็กและบาง  พระโอษฐ์อมยิ้ม  พระอังสาใหญ่  ชายจีวรยาวลงมาถึงพระนาภี   ปลายเป็นเขี้ยวตะขาบ  เปลือกพระเนตรอวบอูมมีลักษณะดุจกลีบบัว  ไม่มีไรพระศก  ชอบทำปางมารวิชัย  ประทับนั่งขัดสมาธิราบ  และยังพบพระพุทธรูปปางลีลาอีกด้วย

 

            พระพุทธรูปในสมัยสุโขทัย ถือได้ว่ามีเอกลักษณ์เฉพาะตัวถึงแม้ว่าจะมีการผสมผสานกันจากศิลปะหลายแหล่ง แต่ก็สามารถนำมาประยุกต์เป็นศิลปะแบบสุโขทัยอันมีความสวยสดงดงาม  อ่อนช้อย  เป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัวในที่สุด และพระพุทธรูปในสมัยนี้ก็ยังเป็นแม่แบบของการสร้างพระพุทธรูปในสมัยต่อ ๆ มาอีกด้วย

 

ที่มา : เรื่อง ชำเลืองมองลักษณะพระพุทธรูปไทยสมัยต่างๆ  โดยพระมหาสุรศักดิ์  สุรเมธี  วัดอิสาน นครราชสีมา

 




โดย sukchai ดูบทความของฉันทั้งหมดที่นี่
วันที่ 20 ก.พ. 51 17:21 น.
เนื้อหานี้เปิดอ่านแล้ว 75,181 ครั้ง


ความคิดเห็นทั้งหมด (เปิดดู 75,181 ครั้ง ตอบ 7 ครั้ง)

ลบ แจ้งลบ
โดย Hibari Kyoya
IP : 118.172.118.***
ลบ แจ้งลบ
โดย วง้
IP : 125.27.99.***
มะรุเรื่อง
ลบ แจ้งลบ
โดย Chakree Wongphun
IP : 114.128.33.***

อยากทราบเกี่ยวกับความแตกต่างของพระพุทธรูปในสมัยสุโขทัยและสมัยอยุธยา คัยทราบช่วยตอบที

ลบ แจ้งลบ
โดย Chakree Wongphun
IP : 114.128.33.***

เนื้อหาน่าสนใจมาก

ลบ แจ้งลบ
โดย สุดธิดา อนุลีจันทร์
IP : 203.172.199.***
เป็นเรื่องที่มีประโยชน์จริงงงงงงงงงงงงงงงงงงงงงงงงงงงงงงงงงงง
ลบ แจ้งลบ
โดย ค ว ย
IP : 125.27.192.***

ค วา ยจิงงงงงงงงงงงงงงงงงง 

 

ลบ แจ้งลบ
โดย นิสิต มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
IP : 58.9.179.***

กำลังทำรายงานวิชานี้พอดี ขอบคุณครับ 

วิชา ประวัติพุทธสาสนา พระมหาสมศักดิ์  ปจฺจนฺตเสโน ผู้สอน

แสดงความคิดเห็นของท่านที่นี่


เรื่องที่เกี่ยวข้อง